Khi lựa chọn dầu ăn cho gia đình, nhiều người thường quan tâm đến giá cả, thương hiệu và nguồn gốc nguyên liệu. Tuy nhiên, mỗi loại dầu còn có những đặc điểm riêng về thành phần chất béo, hương vị và khả năng chịu nhiệt, ảnh hưởng đến cách sử dụng trong nấu nướng.
Trong đó, dầu gạo ngày càng được nhiều người quan tâm nhờ hương vị nhẹ và khả năng sử dụng linh hoạt cho các món chiên, xào. Vậy dầu gạo khác gì dầu ăn thường, dầu gạo có tốt không và có nên thay thế hoàn toàn các loại dầu đang dùng?
Hãy cùng Hachi Hachi tìm hiểu sự khác biệt giữa dầu gạo và những loại dầu phổ biến như dầu oliu, dầu đậu nành, dầu hướng dương để lựa chọn phù hợp cho từng món ăn.
Dầu gạo được trích ly từ lớp màng cám gạo - nơi chứa nhiều dưỡng chất quý giá
Dầu gạo (Rice Bran Oil) là loại dầu thực vật được chiết xuất từ lớp màng cám gạo và mầm của hạt gạo, thường là gạo lứt. Đây là những phần chứa dầu và nhiều hợp chất tự nhiên của hạt gạo. Sau quá trình chiết xuất và tinh luyện, dầu gạo có màu vàng nhạt, hương vị tương đối trung tính, thích hợp sử dụng trong nhiều phương pháp chế biến thực phẩm.
Dầu gạo khác dầu ăn thông thường ở điểm nào?
Thực tế, dầu gạo cũng là một loại dầu ăn. Khái niệm "dầu ăn thường" thường được dùng để chỉ những loại dầu thực vật quen thuộc như dầu đậu nành, dầu hướng dương hoặc dầu hỗn hợp. Sự khác biệt giữa dầu gạo và các loại dầu này chủ yếu nằm ở 3 yếu tố:
Nguồn nguyên liệu: Dầu gạo được sản xuất từ cám gạo, trong khi dầu đậu nành lấy từ hạt đậu nành, dầu hướng dương lấy từ hạt hướng dương.
Thành phần tự nhiên: Dầu gạo chứa gamma-oryzanol, phytosterol và các dạng vitamin E như tocopherol, tocotrienol. Hàm lượng thực tế phụ thuộc vào quy trình sản xuất.
Đặc tính nấu nướng: Dầu gạo thường có điểm bốc khói cao và hương vị nhẹ, phù hợp với nhiều món cần nhiệt độ tương đối cao.
Điều này không đồng nghĩa dầu gạo luôn tốt hơn mọi loại dầu khác. Mỗi loại dầu có ưu điểm riêng tùy theo thành phần, mức độ tinh luyện và mục đích sử dụng.
Để trả lời câu hỏi dầu gạo có tốt không, cần xem xét cả thành phần dinh dưỡng lẫn cách sử dụng trong chế độ ăn hằng ngày.
4 lợi ích nổi bật của dầu gạo
Theo một nghiên cứu khoa học được công bố trên Springer Nature (1), dầu gạo có thành phần axit béo tương đối cân đối, bao gồm khoảng 47% chất béo không bão hòa đơn, 33% chất béo không bão hòa đa và 20% chất béo bão hòa. Trong đó, các axit béo không bão hòa chủ yếu là axit oleic (omega-9), axit linoleic (omega-6) và axit linolenic (omega-3).
Nghiên cứu cũng đề cập đến việc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) và các tổ chức quốc tế khác đã công nhận dầu gạo mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tim mạch nhờ thành phần axit béo cân đối.
Với tỷ lệ chất béo không bão hòa chiếm khoảng 80%, dầu gạo là một lựa chọn đáng cân nhắc trong chế độ ăn uống lành mạnh của gia đình.
Một trong những đặc điểm đáng chú ý của dầu gạo là sự hiện diện của vitamin E cùng các hợp chất tự nhiên như gamma-oryzanol và phytosterol.
Vitamin E: Góp phần bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do, tăng cường miễn dịch và làm chậm quá trình lão hóa da(2)
Gamma-oryzanol: Là nhóm hợp chất đặc trưng trong dầu cám gạo, được nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa gấp nhiều lần so với Vitamin E thông thường, giúp giảm cholesterol xấu (LDL) (3)
Phytosterol: Là các hợp chất có nguồn gốc thực vật, hỗ trợ cân bằng mỡ máu & tăng cường sức khỏe tim mạch (3)
Hàm lượng các hợp chất này có thể khác nhau tùy giống gạo, phương pháp chiết xuất và quá trình tinh luyện dầu.
Nhờ chứa những thành phần trên, dầu gạo là một trong những lựa chọn dầu thực vật đáng cân nhắc. Tuy nhiên, không nên xem dầu gạo là thực phẩm có tác dụng điều trị bệnh hoặc thay thế các biện pháp kiểm soát cholesterol theo hướng dẫn y tế.
Khác với một số loại dầu có hương vị đặc trưng, dầu gạo tinh luyện thường có mùi vị dịu nhẹ, ít làm thay đổi hương vị nguyên bản của thực phẩm. Đặc điểm này phù hợp với các món như rau củ xào, thịt áp chảo, cơm chiên, tempura hoặc các món chiên giòn.
Nhờ có điểm bốc khói cao, dầu gạo thích hợp với nhiều phương pháp chế biến như chiên, xào, áp chảo và nướng. Theo Harvard Health, đây là một trong những loại dầu phù hợp cho việc nấu nướng ở nhiệt độ cao (4). Tuy nhiên, để đảm bảo chất lượng dầu và an toàn khi sử dụng, cần chú ý kiểm soát nhiệt độ, thời gian gia nhiệt và hạn chế tái sử dụng dầu nhiều lần.
Để biết nên lựa chọn loại dầu nào, chúng ta cần so sánh trên cùng các tiêu chí thay vì chỉ dựa vào một ưu điểm riêng lẻ.
Bảng so sánh dầu gạo với các loại dầu ăn phổ biến
Lưu ý: Điểm bốc khói là khoảng tham khảo, có thể thay đổi tùy mức độ tinh luyện, chất lượng dầu và phương pháp đo. Các dưỡng chất được liệt kê là thành phần đặc trưng, không thể hiện hàm lượng cụ thể hay chứng minh loại dầu nào tốt hơn về sức khỏe.
Dầu gạo và dầu oliu loại nào tốt hơn?
Đây là hai loại dầu có những ưu điểm khác nhau. Dầu oliu extra virgin nổi bật với hàm lượng chất béo không bão hòa đơn và các hợp chất polyphenol. Loại dầu này có nhiều bằng chứng nghiên cứu về lợi ích khi được sử dụng trong chế độ ăn lành mạnh, đặc biệt là chế độ ăn Địa Trung Hải.
Trong khi đó, dầu gạo có hương vị thanh dịu, dễ kết hợp với món ăn châu Á và thuận tiện cho các món chiên, xào.
Nếu thường xuyên làm salad hoặc muốn bổ sung hương vị oliu đặc trưng, dầu oliu extra virgin là lựa chọn đáng cân nhắc. Nếu cần dầu có vị nhẹ cho món chiên, xào hằng ngày, dầu gạo có thể phù hợp hơn. Không nên kết luận dầu gạo tốt hơn dầu oliu hoặc ngược lại trong mọi trường hợp.
Dầu gạo và dầu đậu nành khác nhau thế nào?
Dầu đậu nành là loại dầu thực vật phổ biến, cung cấp nhiều chất béo không bão hòa đa, trong đó có axit linoleic và một lượng axit alpha-linolenic (omega-3). Dầu gạo có thành phần axit béo khác biệt và chứa gamma-oryzanol đặc trưng.
Cả hai đều có thể dùng để nấu ăn hằng ngày. Dầu đậu nành tinh luyện thường có lợi thế về sự phổ biến và chi phí, trong khi dầu gạo phù hợp với người muốn lựa chọn một loại dầu có hương vị nhẹ và thành phần tự nhiên từ cám gạo.
Việc lựa chọn nên dựa trên nhu cầu nấu nướng, ngân sách và tổng thể chế độ ăn thay vì xem một loại dầu là lựa chọn duy nhất.
Khi tìm hiểu dầu ăn nào tốt để chiên, nhiều người thường chỉ quan tâm đến điểm bốc khói. Đây là một tiêu chí hữu ích, nhưng chưa đủ để đánh giá toàn diện.
Điểm bốc khói là mức nhiệt mà dầu bắt đầu tạo ra khói nhìn thấy được. Khi dầu bị đun quá nóng, chất lượng và hương vị có thể suy giảm.
Ngoài điểm bốc khói, cần xem xét khả năng ổn định oxy hóa, thời gian đun nóng và việc dầu có bị sử dụng nhiều lần hay không.
Gợi ý cách lựa chọn dầu theo nhiệt độ nấu
Nhiệt độ trên mang tính tham khảo cho quá trình chế biến, không phải điểm bốc khói của từng loại dầu. Nhiệt độ thực tế của dầu, bề mặt chảo và thực phẩm có thể khác nhau.
Có. Dầu gạo tinh luyện có thể dùng để chiên ở nhiệt độ cao, bao gồm các món chiên giòn và chiên ngập dầu. Chẳng hạn, dầu gạo Tsuno Nhật Bản tại Hachi Hachi có khả năng chịu nhiệt khoảng 254°C. Đây là thông số sản phẩm được công bố, không có nghĩa người dùng nên đun dầu đến mức nhiệt này.
Với các món chiên tại nhà, mức nhiệt khoảng 160–180°C thường đã phù hợp. Kiểm soát nhiệt độ giúp thực phẩm chín đều, hạn chế tình trạng cháy bên ngoài nhưng chưa chín bên trong.
Một số món ăn có thể sử dụng dầu gạo gồm:
- Tempura tôm, rau củ: Chiên ở khoảng 170–180°C để lớp bột giòn và không quá sẫm màu.
- Gà karaage Nhật Bản: Chiên theo công thức ở mức nhiệt thích hợp, thường khoảng 160–180°C.
- Cơm chiên: Sử dụng một lượng dầu vừa đủ để cơm tơi, không bị dính chảo.
- Thịt, cá áp chảo: Dầu gạo có hương vị nhẹ, không lấn át gia vị và hương thơm tự nhiên của nguyên liệu.
Dù sử dụng dầu có điểm bốc khói cao, vẫn nên tránh để dầu bốc khói, không đun dầu quá lâu và hạn chế tái sử dụng dầu đã chiên.
Nếu đang tìm kiếm một loại dầu ăn tốt cho sức khỏe và linh hoạt trong chế biến món ăn hằng ngày, dầu gạo Tsuno Nhật Bản là lựa chọn đáng cân nhắc. Sản phẩm đến từ Tsuno, thương hiệu Nhật Bản có lịch sử hoạt động trong lĩnh vực chế biến cám gạo từ năm 1947. Được sản xuất từ cám gạo lứt, dầu gạo Tsuno chứa các thành phần tự nhiên như vitamin E, gamma-oryzanol và phytosterol. Với hương vị thanh nhẹ cùng điểm bốc khói cao, dầu phù hợp cho nhiều cách chế biến như chiên, xào, áp chảo mà không làm lấn át hương vị nguyên bản của thực phẩm.
Nếu muốn tìm hiểu kỹ hơn về thành phần, đặc điểm và những điểm đáng chú ý khi lựa chọn dầu gạo Tsuno cho bữa ăn gia đình, bạn có thể tham khảo thêm bài viết “10 lý do dầu gạo Tsuno Nhật Bản tốt cho sức khỏe gia đình”.
Dù lựa chọn dầu gạo, dầu oliu hay dầu đậu nành, cách sử dụng và bảo quản vẫn ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng dầu.
Không đun dầu đến khi bốc khói. Khi dầu bắt đầu bốc khói rõ rệt, nên ngừng gia nhiệt và thay dầu nếu dầu đã bị quá nhiệt.
Hạn chế tái sử dụng dầu chiên. Dầu được đun nóng nhiều lần có thể bị oxy hóa và suy giảm chất lượng. Đặc biệt không nên tiếp tục sử dụng dầu có màu sẫm bất thường, mùi khét hoặc dấu hiệu biến chất.
Bảo quản dầu đúng cách. Đậy kín nắp, đặt ở nơi khô ráo, thoáng mát và tránh ánh nắng trực tiếp. Không đặt chai dầu sát bếp nóng trong thời gian dài.
Sử dụng lượng dầu vừa đủ. Dầu gạo cũng cung cấp năng lượng tương tự các loại dầu thực vật khác. Việc dùng nhiều dầu không đồng nghĩa với việc bổ sung nhiều lợi ích sức khỏe hơn.Những lưu ý khi sử dụng dầu ăn để bảo đảm chất lượng món ăn
Theo American Heart Association, nên ưu tiên dầu thực vật chứa chất béo không bão hòa, đồng thời chú ý đến cách chế biến và tổng thể chế độ ăn.
Dầu gạo có tốt hơn dầu ăn thường không?
Dầu gạo có những đặc điểm riêng như chứa gamma-oryzanol, vitamin E và có thể sử dụng linh hoạt trong nấu nướng. Tuy nhiên, không có đủ cơ sở để kết luận dầu gạo tốt hơn tất cả các loại dầu thực vật khác. Lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào nhu cầu chế biến và chế độ ăn.
Dầu gạo có dùng để chiên ngập dầu được không?
Có. Dầu gạo tinh luyện phù hợp với các món chiên ngập dầu ở nhiệt độ thông thường, khoảng 160–180°C. Nên kiểm soát nhiệt độ và tránh sử dụng dầu chiên nhiều lần.
Có nên thay thế hoàn toàn dầu đậu nành bằng dầu gạo?
Không nhất thiết. Dầu đậu nành và dầu gạo có thành phần axit béo khác nhau. Việc sử dụng đa dạng các loại dầu thực vật phù hợp có thể giúp đáp ứng nhu cầu chế biến và sở thích của gia đình.
Kết luận: Nên chọn dầu gạo hay dầu ăn thông thường?
Qua những so sánh trên, có thể thấy điểm khác biệt của dầu gạo nằm ở nguồn nguyên liệu từ cám gạo, sự hiện diện của các hợp chất như gamma-oryzanol, vitamin E và đặc tính hương vị nhẹ, phù hợp với nhiều phương pháp nấu nướng.
Nếu thường xuyên chế biến các món chiên, xào hoặc muốn một loại dầu ít ảnh hưởng đến hương vị nguyên liệu, dầu gạo tinh luyện là lựa chọn đáng cân nhắc. Trong khi đó, dầu oliu, dầu đậu nành và các loại dầu thực vật khác vẫn có những ưu điểm riêng.
Không có một loại dầu ăn tốt nhất cho tất cả món ăn. Lựa chọn phù hợp là lựa chọn đáp ứng nhu cầu chế biến, khẩu vị và chế độ dinh dưỡng của gia đình.
Khám phá dầu gạo Nhật Bản Tsuno tại Hachi Hachi để thêm một lựa chọn cho những bữa ăn ngon mỗi ngày.
Biên tập viên Hachi Hachi
Nguồn tham khảo:
(1) https://link.springer.com/article/10.1007/s13399-020-00846-3
(2): https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminE-HealthProfessional/
(3): https://www.mdpi.com/2304-8158/13/20/3262
(4): https://www.health.harvard.edu/healthy-aging-and-longevity/expand-your-healthy-cooking-oil-choices
